دریک هخامنشی (۵۱۵ تا ۳۳۰ پیش از میلاد)
دریک که در زمان داریوش اول در حدود ۵۱۵ پیش از میلاد معرفی شد، از طلایی با خلوص چشمگیر (حدود ۹۵–۹۸٪) ضرب می‌شد و وزن آن حدود ۸/۴ گرم بود. روی سکه شاه بزرگ را در نقش کماندار-جنگجو نشان می‌دهد که با کمان و نیزه زانو زده یا در حال دویدن است؛ پشت سکه یک فرورفتگی نامنظم است. بیست سیکل نقره معادل یک دریک بود. تا زمان فتح ایران توسط اسکندر، دریک معیار طلای بین‌المللی مدیترانه شرقی بود و تا غرب آتن در گردش بود.
پنج زیرنوع کارادیس (I–V) تحول سبکی را در طول دو قرن دنبال می‌کنند. بیشتر دریکهای باقیمانده از نوع IIIb و IV هستند که در سارد در زمان اردشیر دوم و سوم ضرب شدهاند. برای انواع و معیارهای تاریخگذاری به صفحه مرجع دریک مراجعه کنید.
دینار طلای ساسانی (۲۲۴ تا ۶۵۱ میلادی)
شاهان ساسانی دینار طلا را با وزن حدود ۷٫۲ تا ۷٫۴ گرم بیشتر بهعنوان سکه‌ای تشریفاتی و نمادین ضرب می‌کردند؛ پول روزمره درهم نقره بود. روی سکه نیم‌رخ شاه تاجدار با نوشته‌ای به پهلوی و پشت آن آتشدان زرتشتی میان دو نگهبان دیده می‌شود. دینارهای اردشیر یکم، شاپور یکم، بهرام پنجم و خسرو دوم شناختهشدهترین نمونه‌ها هستند و همگی کمیاب‌اند.
دینار طلای اسلامی (از ۶۹۶ میلادی به بعد)
خلیفه اموی عبدالملک بن مروان در سال ۶۹۶ میلادی ضرب سکه را اصلاح کرد و تقلیدهای بیزانسی و ساسانی را کنار گذاشت و بهجای آن دینار کاملاً کتیبهای ۴/۲۵ گرمی را معرفی کرد. این اصلاح نسبت دینار طلا به درهم نقره را ۱:۱۰ تثبیت کرد و شمایلنگاریای پدید آورد که برای یک هزاره بر سکهشناسی اسلامی مسلط بود. سلسله‌های ایرانی از طاهریان تا غزنویان و سلجوقیان به ضرب دینار بر این معیار ادامه دادند.
اشرفی صفوی (قرن ۱۶ تا ۱۸ میلادی)
طلای صفوی — اشرفی — بر معیار تقریبی ۳/۵ گرم برای صادرات و هدایای سلطنتی ضرب می‌شد، نه برای گردش. اشرفی شاه عباس اول از اصفهان کلمه شهادت شیعی را در یک طرف و نام فرمانروا با ضرابخانه و تاریخ را در طرف دیگر به خط نستعلیق دارد. نمونه‌های باقیمانده کمیاب هستند و صرفهای بسیار بالاتر از ارزش فلز دارند.
تومان قاجاری (۱۷۸۹ تا ۱۹۲۵)
تومان طلای قاجار شناختهشدهترین ضرب این سلسله است. تومانهای فتحعلیشاه (۱۷۹۷–۱۸۳۴) تصویر نشسته و پشت سکه شیر و خورشید را معرفی کردند که برای یک قرن تعریفکننده طلای ایران بود. دوران ناصرالدینشاه بیشتر طلای قاجاری باقیمانده را تولید کرد، از جمله قطعات یادبود خیرهکننده ۵ و ۱۰ تومانی که برای بازدیدکنندگان خارجی و هدایای دیپلماتیک ضرب می‌شدند.
سری طلای پهلوی (۱۹۲۶ تا ۱۹۷۹)
سری طلای پهلوی — قطعات ¼، ½، ۱، ۲½، ۵ و ۱۰ پهلوی، همگی با عیار ۰/۹۰۰ — پرمعاملهترین طلای ایرانی در عصر مدرن هستند. یک پهلوی دقیقاً ۸/۱۳۶ گرم وزن دارد و حاوی ۷/۳۲ گرم طلای خالص است و امروزه عملاً بهعنوان شمش معامله می‌شود. ضربهای مجدد بانک مرکزی پس از ۱۹۷۱ علامت کوچک ضرابخانه دارند؛ ضربهای اصلی ندارند.
ارزش طلای ایرانی چقدر است
ارزش به دو بخش کاملاً مجزا تقسیم می‌شود. پهلویهای مدرن و طلای اواخر قاجار بر اساس فلز قیمتگذاری میشوند: وزن طلای خالص را در قیمت لحظهای ضرب کنید و حق کمیسیون فروشنده را اضافه کنید، معمولاً ۳–۸٪ برای تاریخهای رایج. طلای باستانی و پیشامدرن بهعنوان شیء کلکسیونی قیمتگذاری می‌شود، جایی که یک دریک خوشمرکز و با ضرب تیز می‌تواند چند برابر ارزش یک نمونه فرسوده با همان وزن باشد.
- نوع و زیرنوع — دریک نوع I کارادیس چند برابر نوع رایج IV ارزش دارد.
- ضرابخانه و تاریخ — نام ضرابخانه و تاریخ خوانا روی طلای اسلامی و قاجاری صرفهای قابلتوجه اضافه می‌کند.
- ضرب و مرکزیت — برای طلای باستانی تعیینکنندهتر از فرسودگی است، زیرا طلا بهندرت خورده می‌شود.
- پروونانس — مستندات pedigree از کلکسیونهای قدیمی بهطور فزایندهای برای اشیای باستانی الزامی است.
تشخیص اصالت و نگهداری
وزن را با دقت ۰/۰۱ گرم اندازه بگیرید، قطر را اندازهگیری کنید و آزمایش وزن مخصوص انجام دهید — طلای خالص چگالی ۱۹/۳ دارد و تقلبیهای رایج پهلوی لبنانی ۱۸ عیار بسیار کمتر میشوند. کپیهای ریختهگری از طلای باستانی از طریق جزئیات نرم، خطوط قالب و حبابهای سطحی زیر بزرگنمایی ۱۰ برابر خود را نشان میدهند. طلا از نظر شیمیایی بیاثر است و تقریباً در هر محیطی بهجز سایش مکانیکی دوام می‌آورد: در کپسولهای بیاثر نگهداری کنید، هرگز در لفافهای PVC، و هرگز سطحی را که نمی‌توانید بازسازی کنید تمیز نکنید.
مطالعه بیشتر: راهنماهای کلکسیونر ما درباره درجهبندی و تشخیص اصالت، مرکز سکههای طلا و واژهنامه.