جغرافیا

ضرابخانه‌های ایران

جغرافیای سکهٔ ایرانی — پانزده شهر که دریک، درهم ساسانی، دینار عباسی، عباسی صفوی و تومان مدرن را ضرب کرده‌اند. بیشتر این ضرابخانه‌ها در دوره‌های پیاپی فعال بوده‌اند و میراثی لایه‌لایه به‌جا گذاشته‌اند.

سارد

حدود ۵۶۰ پ.م – سده‌های ۳ میلادی
سارت، ترکیه · لیدیه / آناتولی غربی
لیدیه · هخامنشی · سلوکی · رومی

زادگاه دریک و سیگلوس و ضرابخانهٔ اصلی سکه‌های هخامنشی با نقش شاه کمان‌دار. پس از اسکندر نیز یکی از مهم‌ترین ضرابخانه‌های هلنی و رومی باقی ماند.

اکباتان

۵۵۰ پ.م – سدهٔ ۱۹ م
همدان، ایران · ماد
هخامنشی · سلوکی · اشکانی · ساسانی · اسلامی · قاجار

پایتخت ماد و اقامتگاه تابستانی هخامنشیان. نشانهٔ ضرابخانهٔ «HMD» روی درهم‌های اشکانی دیده می‌شود و بعدها از ضرابخانه‌های فعال غرب ایران در دورهٔ اسلامی بود.

تخت‌جمشید و پاسارگاد

حدود ۵۰۰ پ.م – ۲۲۴ م
فارس، ایران · پارس
هخامنشی · فْرَتَرَکَه · شاهان پارس

قلب آیینی شاهنشاهی هخامنشی. پس از اسکندر، شاهان محلی فْرَتَرَکَه و سپس شاهان پارس درهم‌های نقره با نقش آتشدان و کمان‌دار در اینجا ضرب می‌کردند.

شوش

حدود ۵۰۰ پ.م – سدهٔ ۱۳ م
شوش، ایران · ایلام / خوزستان
هخامنشی · سلوکی · اِلیمائی · اشکانی · ساسانی

پایتخت اداری هخامنشیان و بعدها ضرابخانهٔ پادشاهی اِلیمائی با تتْرادراخم‌های برنزی و نگارهٔ روبه‌روی شاه.

سلوکیه دجله

۳۰۵ پ.م – سده‌های ۳ م
نزدیک بغداد، عراق · میان‌رودان
سلوکی · اشکانی

تأسیس سلوکوس یکم و ضرابخانهٔ اصلی تتْرادراخم‌های اشکانی، تاریخ‌گذاری شده بر اساس تقویم سلوکی.

تیسفون (وه‌اردشیر)

۲۲۴ – ۶۵۱ م
سلمان پاک، عراق · میان‌رودان
ساسانی

پایتخت زمستانی ساسانی. نشانه‌های ضرابخانهٔ «WH» احتمالاً به اینجا تعلق دارد؛ مرکز اصلی تولید انبوه درهم‌های خسرو اول و دوم.

مرو

حدود ۲۵۰ پ.م – سده‌های ۱۳ م
ماری، ترکمنستان · خراسان
اشکانی · ساسانی · طاهری · سامانی

ضرابخانهٔ مهم مرز شرقی. نشانهٔ ساسانی «MY» از اینجاست و بعدها پایتخت معدن نقرهٔ سامانی پیش از ویرانی مغول در ۶۱۸ ق.

نیشابور

حدود ۸۰۰ – سده‌های ۱۶ م
نیشابور، ایران · خراسان
طاهری · سامانی · غزنوی · سلجوقی · خوارزمشاهی · تیموری

قلب اقتصاد درهم نقرهٔ سامانی که سکه‌هایش به انبوه به روسیه و اسکاندیناوی دورهٔ وایکینگ می‌رسید.

بخارا و سمرقند

حدود ۸۰۰ – سده‌های ۱۶ م
ازبکستان · ماوراءالنهر
سامانی · قراخانی · خوارزمشاهی · تیموری

دو پایتخت سامانیان؛ دینار طلای بخارا برای دو سده استاندارد طلای آسیای میانه بود.

بغداد (مدینةالسلام)

۷۶۲ – سده‌های ۱۶ م
بغداد، عراق · عراق
عباسی · آل‌بویه · ایلخانی · جلایری

پایتخت خلافت عباسی. اصلاحات هارون‌الرشید بر دینار و درهم، الگوی همهٔ سرزمین‌های اسلامی شد.

ری

حدود ۲۰۰ پ.م – سدهٔ ۱۳ م
تهران، ایران · جبال
اشکانی · ساسانی · طاهری · آل‌بویه · سلجوقی

ضرابخانهٔ مهم اشکانی و ساسانی با نشانهٔ «RY». با حملهٔ مغول در ۶۱۷ ق ویران شد و بعدها تهران جای آن را گرفت.

تبریز

سدهٔ ۱۳ تا کنون
تبریز، ایران · آذربایجان
ایلخانی · جلایری · آق‌قویونلو · صفوی · قاجار

پایتخت ایلخانان و ضرابخانهٔ اصلی شاه اسماعیل صفوی. در دورهٔ قاجار محل ضرب سکه‌های ولی‌عهد بود.

اصفهان

سدهٔ ۱۶ تا کنون
اصفهان، ایران · ایران
صفوی · افشاری · زند · قاجار

پایتخت صفوی از ۱۵۹۸؛ ضرابخانهٔ اصلی عباسی و شاهی. در دوره‌های افشاری و قاجار نیز فعال ماند.

مشهد

سدهٔ ۱۶ تا کنون
مشهد، ایران · خراسان
صفوی · افشاری · قاجار

حرم امام رضا (ع). نادرشاه در همین شهر تاج‌گذاری کرد و برای تأمین هزینهٔ لشکرکشی به هند، سکه ضرب کرد.

تهران

حدود ۱۷۸۶ تا کنون
تهران، ایران · ایران
قاجار · پهلوی · جمهوری اسلامی

پایتخت از زمان آغامحمدخان قاجار. ضرابخانهٔ سلطنتی، تومان اصلاح‌شدهٔ ناصرالدین شاه و تمامی سکه‌های مدرن ایران را ضرب کرده است.